Jak działa czujnik ultradźwiękowy? Zasięg, strefa martwa i dokładność
Zespół inżynierów DWIN, , 6 min czytania

Ultradźwiękowy czujnik odległości wysyła krótki impuls dźwiękowy o częstotliwości powyżej 20 kHz, mierzy czas powrotu echa od obiektu i przelicza ten czas na odległość: odległość = prędkość dźwięku × czas ÷ 2. W powietrzu o temperaturze 20 °C dźwięk rozchodzi się z prędkością ok. 343 m/s.
Czas przelotu (ToF)
Przetwornik ultradźwiękowy to element piezoelektryczny, który pełni jednocześnie funkcję nadajnika i odbiornika. Przez kilka okresów jest pobudzany z częstotliwością rezonansową, zwykle 40 kHz w czujnikach powietrznych o dużym zasięgu, a następnie przełączany w tryb odbioru. Układ sterujący mierzy czas od wysłania impulsu do odebrania pierwszego echa przekraczającego próg detekcji.
Ponieważ dźwięk pokonuje drogę do obiektu i z powrotem, odległość jest równa połowie tej drogi. Echo po 10 ms w powietrzu o temperaturze 20 °C oznacza 343 m/s × 0,010 s ÷ 2 ≈ 1,72 m.
Dlaczego temperatura ma znaczenie
Prędkość dźwięku w powietrzu rośnie o ok. 0,6 m/s na każdy stopień Celsjusza. W zakresie od 0 °C do 40 °C zmienia się o mniej więcej 7%, co przy odległości 1 m dałoby błąd 7 cm. Dobre czujniki mierzą temperaturę powietrza i korygują wynik. Z karty katalogowej dowiedzą się Państwo, czy dany model ma kompensację temperaturową.
Strefa martwa
Po nadaniu impulsu przetwornik jeszcze przez krótki czas drga swobodnie i nie jest w stanie odebrać echa. Obiekt znajdujący się bliżej niż granica tej strefy martwej nie zostanie zmierzony albo zostanie wskazany w odległości równej strefie martwej. Hermetyczne, wodoszczelne sondy zwykle wybrzmiewają dłużej, dlatego mają większą strefę martwą niż moduły w wersji otwartej.
Kąt wiązki
Fala dźwiękowa rozchodzi się w kształcie stożka. Wąska wiązka ma większy zasięg i nie reaguje na ściany obok obiektu, dlatego sprawdza się w zbiornikach i studniach. Szeroka wiązka obejmuje większą przestrzeń, co jest korzystne przy omijaniu przeszkód przez roboty i pojazdy. Kąt wiązki podawany w karcie katalogowej jest zwykle mierzony w punkcie −3 dB lub −6 dB.
Obiekty, które mierzy się dobrze, i te sprawiające trudności
- Dobrze: płaskie, twarde powierzchnie zwrócone w stronę czujnika, np. lustro wody, ściany, pudła i pojazdy
- Trudniej: miękkie materiały pochłaniające dźwięk, np. pianka, tkanina i sypki śnieg
- Trudniej: powierzchnie mocno nachylone, które odbijają echo w bok
- Trudniej: bardzo małe lub cienkie obiekty, np. przewody i gałęzie
Wybór sygnału wyjściowego
Moduły z interfejsem UART przesyłają odległość w postaci cyfrowej ramki danych i łatwo je odczytać mikrokontrolerem. Wyjście PWM koduje odległość szerokością impulsu. RS485 z protokołem Modbus sprawdza się przy długich przewodach i kilku czujnikach na jednej magistrali. Wyjście przełączające po prostu zmienia stan po osiągnięciu zadanej odległości, a sygnał 4–20 mA jest odpowiedni dla przemysłowych sterowników.
Zalety i wady czujników ultradźwiękowych
Czujniki ultradźwiękowe mierzą bezkontaktowo, kolor ani przezroczystość obiektu nie mają wpływu na pomiar, a do tego działają w ciemności, w pyle i w dymie przy niskim koszcie. Wykrywają przezroczyste ciecze i szkło, których czujniki optyczne nie widzą.
Ich ograniczenia wynikają z natury dźwięku: strefa martwa tuż przed czołem czujnika, utrata echa od miękkich, spienionych lub mocno nachylonych powierzchni, dryft wskazań wraz z temperaturą powietrza przy braku kompensacji, szeroka wiązka, która może wychwytywać pobliskie obiekty, oraz niższa częstotliwość odświeżania niż w czujnikach laserowych. Pomiar zakłócają również silny wiatr, para wodna i intensywna kondensacja na przetworniku.
Gdzie stosuje się czujniki ultradźwiękowe
- Samochodowe czujniki parkowania i automatyczne parkowanie
- Monitorowanie martwego pola i ostrzeganie przed kolizją w pojazdach
- Pomiar poziomu cieczy w zbiornikach, studniach i rzekach
- Poziom napełnienia pojemników na odpady
- Omijanie przeszkód przez roboty i pojazdy AGV
- Wykrywanie obecności i pomiar odległości w automatyce przemysłowej
Najczęściej zadawane pytania
Jaka jest dokładność czujników ultradźwiękowych?
Dobry czujnik ultradźwiękowy z kompensacją temperaturową osiąga dokładność rzędu centymetra plus ułamek procenta mierzonej odległości. Na przykład modele A01, A02 i A17 firmy DWIN mają dokładność ±(1 cm + 0,3% odległości), co przy 2 m daje ±1,6 cm. Rzeczywista dokładność zależy też od obiektu: najlepsze wyniki uzyskuje się na płaskich, twardych powierzchniach zwróconych w stronę czujnika.
Jak sprawdzić, czy czujnik ultradźwiękowy działa?
Należy zasilić czujnik napięciem znamionowym, skierować go na płaską ścianę w znanej odległości większej niż strefa martwa i odczytać sygnał wyjściowy: ramkę UART, szerokość impulsu lub stan wyjścia przełączającego. Następnie warto przesunąć ścianę lub czujnik i sprawdzić, czy wskazanie się zmienia. Wskazanie stale równe wartości strefy martwej lub wartości maksymalnej zwykle oznacza brak echa, zasłonięty lub mokry przetwornik albo błąd w okablowaniu.
Czy czujnik ultradźwiękowy wymaga sygnału PWM?
Nie. PWM to jeden ze sposobów przekazywania odległości przez czujnik: w postaci impulsu o szerokości proporcjonalnej do odległości. Wiele czujników oferuje zamiast niego lub dodatkowo wyjście UART, RS485, przełączające lub analogowe; model A01-V2.0 firmy DWIN ma wyjścia UART, PWM i przełączające. Warto wybrać sygnał, który sterownik odczytuje najłatwiej.
Jaki jest maksymalny zasięg czujnika ultradźwiękowego?
Czujniki ultradźwiękowe pracujące w powietrzu osiągają zwykle zasięg od kilku metrów do ok. 10 m na płaskim obiekcie. Oferta DWIN obejmuje zarówno kompaktowe moduły, takie jak A09 (od 20 do 350 cm), jak i ME007-ULS (od 27 do 800 cm) oraz czujnik do studni A17 (od 25 do 1000 cm). Miękkie, małe lub nachylone obiekty skracają użyteczny zasięg.
Ultradźwiękowe czujniki odległości, Ultradźwiękowe czujniki poziomu, Ultradźwiękowe czujniki parkowania, Czujniki podwodne

