Poradniki

Jak działa presostat elektroniczny? Punkt przełączenia, punkt powrotu i wyjścia

Zespół inżynierów DWIN, , 7 min czytania

Jak działa presostat elektroniczny? Punkt przełączenia, punkt powrotu i wyjścia

Presostat elektroniczny mierzy ciśnienie za pomocą elementu pomiarowego, porównuje zmierzoną wartość z zaprogramowanym punktem przełączenia i zmienia stan wyjścia przekaźnikowego lub tranzystorowego, gdy ciśnienie przekroczy tę wartość. Wyjście wraca do stanu wyjściowego w osobnym punkcie powrotu. Różnica między tymi punktami, czyli histereza, zapobiega niestabilnemu, wielokrotnemu przełączaniu wyjścia.

Od ciśnienia do przełączenia wyjścia

Wewnątrz presostatu elektronicznego sygnał przechodzi przez cztery etapy. Element pomiarowy zamienia ciśnienie na niewielki sygnał elektryczny. Wzmacniacz i przetwornik analogowo-cyfrowy zamieniają ten sygnał na wartość liczbową. Mikrokontroler porównuje tę wartość z punktami przełączenia i uwzględnia ewentualne opóźnienie. Na końcu stopień wyjściowy, czyli przekaźnik lub tranzystor, przełącza obciążenie.

Decyzja zapada w oprogramowaniu, dlatego punkty przełączenia można ustawić w dowolnym miejscu zakresu, odczytać na wyświetlaczu i zmienić bez użycia narzędzi. Ta sama wartość mierzona może również sterować wyjściem analogowym. Presostat DWIN CS-PT623 ma wyjście przekaźnikowe i wyjście 4–20 mA, a punkty przełączenia ustawia się osobno dla każdego z nich.

Presostaty mechaniczne a elektroniczne

MechanicznyElektroniczny
PomiarMembrana, tłok lub rurka Bourdona przesuwające stykCzujnik ciśnienia i mikrokontroler
ZasilanieNiepotrzebne do przełączaniaWymaga zasilania, np. 12–30 VDC
NastawaŚruba i sprężyna, nastawa według manometruWprowadzana jako wartość liczbowa, często na wyświetlaczu
HisterezaStała lub z ograniczoną regulacjąDowolnie ustawiana poprzez punkt powrotu
Powtarzalność i dryftZużycie sprężyny i styków przesuwa punkt przełączeniaBrak ruchomych części w torze pomiarowym
Dodatkowe funkcjeZazwyczaj brakWyświetlacz, opóźnienie, wyjście analogowe, kilka wyjść

Punkt przełączenia, punkt powrotu i histereza

Punkt przełączenia (SP) to ciśnienie, przy którym wyjście zmienia stan przy rosnącym ciśnieniu. Punkt powrotu (RP) to ciśnienie, przy którym wyjście wraca do poprzedniego stanu przy spadającym ciśnieniu. Ustawia się go poniżej punktu przełączenia. Różnica SP − RP to histereza.

Bez histerezy ciśnienie oscylujące wokół wartości granicznej lub pulsujące z każdym suwem pompy powodowałoby załączanie i wyłączanie wyjścia wiele razy na sekundę. Prowadzi to do szybkiego zużycia przekaźników i styczników. Szersza histereza zapewnia spokojniejsze przełączanie, a węższa utrzymuje ciśnienie w węższym paśmie.

Wiele presostatów elektronicznych oferuje również opóźnienie przełączenia i opóźnienie powrotu. Ciśnienie musi wtedy pozostawać poza danym punktem przez ustalony czas, zanim wyjście zmieni stan. Krótkie opóźnienie odfiltrowuje skoki ciśnienia, np. uderzenia hydrauliczne.

Tryb histerezy i tryb okna

W trybie histerezy wyjście zmienia stan w punkcie przełączenia i wraca do stanu wyjściowego w punkcie powrotu. Tryb ten sprawdza się w sterowaniu pompami i sprężarkami oraz przy prostych progach górnych lub dolnych.

W trybie okna ustawia się górną i dolną wartość graniczną. Wyjście jest aktywne tylko wtedy, gdy ciśnienie mieści się w oknie między nimi, a przy funkcji odwróconej tylko wtedy, gdy jest poza nim. Tryb ten nadaje się do kontroli typu „ciśnienie zasilania mieści się w normalnym zakresie”. Nie każdy presostat oferuje tryb okna, dlatego warto sprawdzić kartę katalogową.

Normalnie otwarty czy normalnie zamknięty?

W presostacie wyjście normalnie otwarte (NO) jest otwarte, czyli wyłączone, poniżej punktu przełączenia i zamyka się, gdy ciśnienie go przekroczy. Wyjście normalnie zamknięte (NC) działa odwrotnie: jest zamknięte poniżej punktu przełączenia i otwarte powyżej niego.

Przykład praktyczny: pompa podnosząca ciśnienie ma się załączać przy 3,0 bar i wyłączać przy 4,0 bar. Należy ustawić SP = 4,0 bar i RP = 3,0 bar oraz wykorzystać funkcję NC do sterowania stycznikiem pompy. Wyjście jest zamknięte, a pompa pracuje, dopóki ciśnienie nie osiągnie 4,0 bar. Wtedy wyjście się otwiera. Gdy ciśnienie spadnie do 3,0 bar, wyjście ponownie się zamyka i pompa znów rusza.

W przypadku alarmów bezpieczeństwa funkcję należy dobrać tak, aby przerwanie przewodu lub zanik zasilania prowadziły do stanu bezpiecznego. Zabezpieczenie przed zbyt wysokim ciśnieniem często podłącza się tak, aby wyjście było zamknięte podczas normalnej pracy i otwierało się w stanie alarmu. Dzięki temu również przecięcie kabla powoduje zadziałanie zabezpieczenia.

Wyjście przekaźnikowe, PNP czy NPN?

Wyjście przekaźnikowe to styk bezpotencjałowy. Może bezpośrednio przełączać obciążenia AC lub DC, takie jak styczniki, lampki i małe silniki, a ponadto izoluje presostat od obwodu obciążenia. Przekaźniki działają wolniej niż tranzystory, a ich styki zużywają się w zależności od liczby cykli przełączeń i prądu obciążenia.

Wyjście tranzystorowe przełącza wyłącznie prąd stały i nie ma ruchomych części. Jest więc szybkie, a w granicach parametrów znamionowych ma praktycznie nieograniczoną trwałość. Wyjście PNP podaje dodatni biegun zasilania na obciążenie, natomiast wyjście NPN łączy obciążenie z 0 V. Wejścia sterowników PLC są przystosowane do jednego z tych typów, dlatego należy je odpowiednio dopasować. PNP jest powszechne w Europie i Ameryce Północnej, a NPN w wielu maszynach z Azji.

Presostaty elektroniczne DWIN

CS-PT623CS-PT624
Zakres ciśnieniaOd 0–0,07 bar do 0–1000 barOd 0–2 bar do 0–600 bar
Dokładność±0,5% FS (standard), opcjonalnie ±0,25% i ±1%±0,5% FS
WyjściaPrzekaźnikowe i 4–20 mAPrzekaźnikowe
Obciążalność przekaźnikaObciążenie ≤1000 mA0,5 A przy 120 VAC lub 1 A przy 24 VDC
Zasilanie24 VDC (24 ± 5 VDC)12–30 VDC
Wyświetlacz i podłączenieWyświetlacz OLED, głowica obracana o 330°Złącze M12, 8-pinowe
Czas odpowiedzi≤10 ms≤10 ms
Stopień ochronyIP65IP65
Przyłącze procesoweG1/2, G1/4, M20×1,5, NPT1/2, NPT1/4 i inneG1/2, G1/4, M20×1,5, NPT1/2, NPT1/4 i inne

Jak skonfigurować presostat elektroniczny

  • Dobrać zakres tak, aby punkt przełączenia znajdował się w środkowej lub górnej części zakresu, a najwyższe ciśnienie, łącznie ze skokami, pozostawało poniżej ciśnienia przeciążeniowego (≥150% FS w obu presostatach DWIN)
  • Najpierw ustawić punkt przełączenia, a następnie punkt powrotu poniżej niego; zbyt mała różnica powoduje niestabilne przełączanie wyjścia
  • Wybrać funkcję NO lub NC tak, aby usterka okablowania prowadziła do stanu bezpiecznego
  • Dodać opóźnienie, jeśli skoki ciśnienia lub pulsacja pompy powodują fałszywe zadziałania
  • Sprawdzić, czy obciążenie nie przekracza obciążalności przekaźnika; duże silniki przełączać za pośrednictwem stycznika
  • Przed uruchomieniem sprawdzić presostat z użyciem manometru wzorcowego

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest histereza w presostacie?

Histereza to różnica między ciśnieniem, przy którym presostat się załącza (punkt przełączenia), a ciśnieniem, przy którym się wyłącza (punkt powrotu). Zapobiega szybkiemu, wielokrotnemu przełączaniu wyjścia, gdy ciśnienie oscyluje w pobliżu wartości granicznej. W presostacie elektronicznym ustawia się ją, wybierając punkt powrotu.

Czym różni się wyjście NO od NC w presostacie?

Wyjście normalnie otwarte (NO) jest wyłączone przy niskim ciśnieniu i załącza się, gdy ciśnienie przekroczy punkt przełączenia. Wyjście normalnie zamknięte (NC) jest załączone przy niskim ciśnieniu i wyłącza się w punkcie przełączenia. Do sterowania pompami stosuje się zwykle funkcję NC, dzięki czemu pompa pracuje do momentu osiągnięcia zadanego ciśnienia.

Jak ustawić presostat do pompy wody?

Punkt przełączenia należy ustawić na ciśnienie wyłączenia pompy, a punkt powrotu na ciśnienie jej załączenia, np. 4,0 bar i 3,0 bar. Do sterowania stycznikiem pompy należy wykorzystać funkcję normalnie zamkniętą (NC). Pompa pracuje wtedy, dopóki ciśnienie nie osiągnie 4,0 bar, i uruchamia się ponownie, gdy spadnie ono do 3,0 bar. Warto zachować wystarczającą histerezę, aby pompa nie załączała się zbyt często.

Wyjście przekaźnikowe czy PNP – które wybrać?

Wyjście przekaźnikowe sprawdzi się przy przełączaniu obciążeń AC, większych prądów lub obwodu, który musi być odizolowany od zasilania czujnika. Tranzystorowe wyjście PNP (lub NPN) jest lepszym wyborem przy bezpośrednim podłączeniu do wejścia sterownika PLC, zwłaszcza gdy wyjście często przełącza, ponieważ tranzystory się nie zużywają. Presostaty DWIN CS-PT623 i CS-PT624 mają wyjścia przekaźnikowe.

Czy presostat elektroniczny wymaga zasilania?

Tak. W przeciwieństwie do presostatu mechanicznego wymaga zasilania do pomiaru i przełączania, np. 12–30 VDC w przypadku DWIN CS-PT624 i 24 VDC w przypadku CS-PT623. W zamian oferuje regulowane punkty przełączenia, wyświetlacz, a w niektórych modelach również wyjście analogowe.

Przetworniki ciśnienia i poziomu